Ogólna charakterystyka miejscowości. Strzyżowice położone są w kotlinie, sąsiadując od wschodu z Psarami po­przez ulicę Graniczną, północy z Biską i Górą Siewierską, zachodu z Rogoźnikiem i od południa z Wojkowicami. Miejscowość posiada 10 ulic, z czego cztery, tj. 1 Maja, Szosowa, Belna i Graniczna stanowią ulice główne, przelotowe łączące tę miejscowość z in­nymi. Pozostałe natomiast są jako ulice poboczne posiadające raczej charakter lokalny. Prócz tego istnieją drogi dojazdowe, polne, nieutwardzone - do pól i posesji, a mianowicie: - droga dojazdowa do pól prowadzona skrajem łąk "Kotaraski" w stronę południową odgałęziającą się od ulicy 1 Maja przy skrzyżowaniu ulic 1 Maja i Szopena, przy źródełku "U Piekarskich", - droga dojazdowa do pól będąca przedłużeniem częściowo tylko utwar­dzonej i zaasfaltowanej drogi Szopena, prowadząca w kierunku Rogoźnika, - droga dojazdowa do pól prowadząca obok i wzdłuż nasypu już nieczynnej kolejki wąskotorowej z kamieniołomu Strzyżowice na Brzeziny, dzielnicę Wojkowic odgałęziającą się od ulicy 1 Maja w kierunku południowym - przy posesji Władysława Pacana, - droga dojazdowa do pól "Przygon" odgałęziająca się od ulicy 1 Maja w kierunku wschodnim w rejonie nowej szkoły podstawowej. Ponadto są też drogi i ścieżki o całkiem lokalnych znaczeniach, wśród których wyróżnić należy: - ścieżkę prowadzącą przez wyniesienie "Winna", a biegnącą od ulicy Rogoźnickiej w kierunku cmentarza komunalnego, - ścieżkę prowadzącą przez "wał" malinowicko-strzyżowicko-rogoźnicki, jako odgałęzienie od ulicy Podwale za ulicą Szosową w kierunku Góry Siewierskiej. Jeszcze w latach 1970-tych był dom drewniany i stodoła u Władysława Rabsztyna, natomiast dziś stoi dom drewniany, niezamieszkały i mocno nadszarpnięty czasem po prawej stronie wjazdu do "dworu" należący do Franciszka Flaka (już nieżyjącego). Dwa inne mniejsze budynki drewniane przy ulicy 1 Maja są zamieszkałe. Wszystkie pozostałe budynki mieszkalne są murowane, niektóre pięknie otynkowane. Szybki rozwój budownictwa nastąpił w latach 1960-1990. Późniejszy okres obfitował w ich upiększanie i rozwój małej architektury oraz doskonalenie wystroju wewnętrznego. Budynki są parterowe i piętrowe, z reguły jednopiętrowe a rzadziej dwupiętrowe. Niektóre posiadają wygląd stylowy tak pod względem architektury jak i wystroju zewnętrzno-wewnętrznego. Jest to uzależnione od zamożności i pracowitości ich właścicieli. Budynki te są raczej wolnostojące z ogrodzeniami o różnej inwencji artystycznej właścicieli, z reguły ogrodzenia metalowe, ale także mieszane kamienno-drewniane. Z racji bliskości położenia rogoźnickiego zalewu wodnego, powstałego w latach 1950-1970 na terenie poeksploatacyjnym piasku podsadzkowego dla okolicznych kopalń, mieszkańcy tej miejscowości w święta i wolne dni od pracy chętnie z tego obiektu korzystają, jako ośrodka wypoczynkowo-rekreacyjnego. Miejscowość znacznie się inwestycyjnie rozbudowała z racji zatrudnienia jej mieszkańców w istniejących pobliskich kopalniach węgla i różnych innych zakładach przemysłowych. Uzyskane zarobki w rodzinach, z których pracowało równocześnie po kilka osób, umożliwiły bogacenie się tych ludzi i zamienianie części ich dochodów na rozwój budownictwa mieszkaniowego. Powodowane to było zawsze chęcią polepszenia stopy życiowej i warunków mieszkaniowych. Ogólnie można powiedzieć, że trudne prace na polu oraz wsparcie finansowe z innych prac i źródeł uczyniły tę miejscowość godną życia i zamieszkania. Aktualnie nie odbiega ona standardem od innych miejscowości.

Wiadomości historyczne o Strzyżowicach. Z dokumentów nadawczych klasztoru na Zwierzyńcu pod Krakowem z lat 1120, 1191 i 1254 r. dowiadujemy się o istnieniu m.in. Grodźca, Łagiszy, Strzyżowic, Wojkowic, Nowej Wsi, Dąbia, Sączowa, Myszkowie, Góry Siewierskiej i Tąpkowic. Są to pierwsze wiadomości pisane o tych miejscowościach, które mogą być brane pod uwagę przy obchodzeniu lokalnych rocznic. W sposób oczywisty daty te są spóźnione w stosunku do rzeczywistych dat powstania tych miejscowości, których początki zaginęły w pomroce dziejów. Tak więc w większości zagłębiowskich miast, wsi i osad jesteśmy skazani na domnie­mania oparte o porównania. Od najdawniejszych czasów ziemie obecnego Zagłębia Dąbrowskiego1 należały do Ziemi Krakowskiej wchodzącej w skład państwa Wiślan, które ist­niało już w VIII w. i które za czasów Świętopełka (870-894) zostało podporządkowane państwu morawskiemu. W rejonie tym w końcu IX w. funkcjonowała samoistna organizacja państwowa ze stolicą w Krakowie. Wielkiego znaczenia nadały Ziemi Krakowskiej rządy pierwszych Piastów. Zyskały jednak jeszcze więcej w okresie rządów Bolesława Chrobrego, z chwilą utworzenia biskupstwa krakowskiego. Diecezja krakowska objęła wówczas tereny obecnego Zabłębia. Dwa szlaki drożne przebiegały we wczesnym średniowieczu przez tereny dzisiejszego Zagłębia Dąbrowskiego. Jedna droga prowadziła z Krakowa przez Będzin do Wrocławia, druga również z Krakowa przez Olkusz, Sławków, Siewierz do Kalisza i Poznania. Były to drogi o europejskim znaczeniu. Zakładano na nich komory celne, najwcześniej w Czeladzi i Siewierzu. Pierwsze historyczne wiadomości o losie i rozwoju miejscowości zagłębiowskich posiadamy dopiero z początków XII wieku. Kazimierz Sprawiedliwy darowuje Mieszkowi Plątonogiemu, protoplaście Śląskich Piastów, około 1179 r. kasztelanię bytomską i oświęcimską z licznymi przynależnościami. Od 1178 r. część późniejszego Zagłębia pozostawała w rękach potomków M. Plątonogiego. W 1337 r. książę Władysław sprzedał Siewierz wraz z przynależną do niej krainą, krewniakowi swojemu Kazimierzowi, księciu cieszyńskiemu, który przyjął tytuł pana Ziemi Siewierskiej. Między rokiem 1358 a 1409 utworzono Księstwo Siewierskie. W 1443 r. Wacław l odsprzedał Księstwo Siewierskie biskupowi krakowskiemu Zbigniewowi Oleśnickiemu. Odtąd kolejni biskupi krakowscy nosili jednocześnie tytuł książąt siewierskich. Akt sprzedaży i kupna Księstwa Siewierskiego wymieniał, że w skład jego wchodziły: miasta Siewierz i Czeladź z wioskami: Gołuchowice, Łagisza, Wojkowice Komorne, Rzeniszów, Nowa Wieś, Strzyżowice, Sączów, Myszkowice, Tąpkowice, Ujejsce, Wojkowice Kościelne, Sarnów, połowa wsi Psary, Dąbie, Rogoźnik, Twardowice, Sadowię, Malinowice, Winowno, Bendusz, Żelisławice, Bobrowniki, Ożarowice, Grodziec i miasto Koziegłowy. W odpisie dokumentu, który znajdował się w Bytomiu, z niewiadomych przyczyn nie wymieniono wszystkich wiosek wchodzących w skład Księstwa Siewierskiego. Odpis, który znajdował się w archiwum parafialnym w Czeladzi informuje, że Księstwo Siewierskie w chwili jego sprzedaży obejmowało 3 mia­sta i 58 wsi. Z tej liczby własnością biskupa były dwa miasta - Siewierz i Czeladź oraz 8 wsi a mianowicie: Brzękowice, Gołuchowice, Łagisza, Łubianki, Nowa Wieś, Strzyżowice, Wojkowice Komorne i Zendek. Reszta wiosek znajdowała się w rękach prywatnych, z wyjątkiem Grodźca i Milowic. W 1298 r. w Sławkowie istniała już parafia św. Jana i św. Krzyża. Sławków był siedzibą dekanatu, w skład którego w II połowie XIII w. wchodziły m.in. parafie Będzin, Czeladź, Grodziec, Sączów, Siewierz, Siemonia, Wojkowice i Sławków, a także parafie ze Śląska m.in. Bytom i pobliskie wioski, w tym Strzemieszyce, Bukowno, Gołonóg oraz Ząbkowice. Grodziec, który w źródłach dziejowych pojawia się dopiero w roku 1256, w 1287 r. znany jest z potwierdzenia nadania grodzieckiego dla zwierzynieckiego kościoła. W 1326 r. posiadał własną parafię. Poprzez plebanię grodziecką, klasztor zwierzyniecki ściągał dziesięciny i dodatkowe daniny z majątków, które rozciągały się na terenach późniejszych wsi: Strzyżowice, Wojkowice Komorne, Nowa Wieś, Sączów, Pyrzowice, Dąbie, Myszkowice, Góra Siewierska, Tąpkowice, Gawczyce i Łagisza. Określa to rolę, jaką Grodziec odgrywał w stosunkach społecznogospodarczych na przestrzeni wieków XIII do XV.

Rozwój nazwy miejscowości i jej pochodzenie. Jaka była początkowa nazwa miejscowości, nie jest wiadomo. Wiadomo dziś, że w miarę upływu czasu nazwa Strzyżowic ulegała kolejnym przeobrażeniom. Wspominają o tym dostępne źródła historyczne. Przed XIV w. wioska nazywała się Strzegowice. Przed wykupieniem z rąk książąt śląskich, przed 1442r. przez Zbigniewa Oleśnickiego, miejscowość miała nazwę Strzeżowice. Z inwentarzy dóbr biskupich z 1668r. i 1746 wiadomo już, że miejscowość nazywała się Strzyżowice. Tak więc stwierdzenie M. Kantora-Mirskiego przy opisie tej miejscowości, że w XIV i XV w. nazywała się Strzeżowice, jest zgodne z wcześniej podanym źródłem. W zasadzie brakuje naukowego uzasadnienia etymologii Strzyżowic. Teoretycznie nazewnictwo miejscowości nie jest kłopotliwe, mimo że nie ma dowodów materiałowo-źródłowych. Wiadomo, że Strzyżowice leżały w dawnym Księstwie Siewierskim. Etymologię miejscowości wyjaśnia na swój sposób myślenia M. Kantor-Mirski we wspomnianej wcześniej pracy, Z dziejów Zagłębia Dąbrowskiego i okolicy. Podaje, że nazwa wywodzi się od staropolskiego wyrazu "strzegąc", czyli strzec, dybać, czekać na kogoś. Podanie mówi, że w czasach zamierzchłych z polecenia władców jakiegoś grodu, a mógł nim być Siewierz, Będzin lub Bytom, wyrosła osada, której mieszkańcy mieli strzegąc czyli strzec bezpieczeństwa na odwiecznej drodze łączącej Kraków ze Śląskiem i Wielkopolską a prowadzącej w tej okolicy przez potężne bory. Wiadomo, że za pierwszych Piastów istniał obowiązek odbywania stróży, że istniała danina czyli podatek zwany stróża. Obowiązek stróży, to powinność ziemska strzeżenia grodów, względnie zamków pogranicznych. Stróża, jako podatek, to danina w naturaliach składana na ten cel. Być może, że podobna stróża istniała i przy głównych szlakach czyli drogach, lecz prawdopodobnie ową stróże na drogach pełnili ludzie książęcy, specjalnie na ten cel wyznaczeni. Taka osada była osadą służebną. Legenda mówi, że w XIV w., gdy bezpieczeństwo publiczne na pogranicznych szlakach znacznie zmalało, do wioski przysłał książę oddział straży zbrojnej. Dotychczasowi "strzegowie" przeniesieni zostali do nowej osady położonej o niespełna 2 km na południe i po lewej stronie szlaku w kierunku Siemoni. W ten sposób powstała druga osada, którą również nazwano jak pierwszą. Nazwa Strzyżowice mówi, że jest ona pochodzenia patronimiczno-gminnego. Jednak to jeszcze niczego nie dowodzi, bo przed otrzymaniem nazwy o dzisiejszym brzmieniu, mogła przedtem nazywać się inaczej. Pomijając owych "strzegów" z legendy, którzy mogli być lub nie być, stwierdzić trzeba, że druga część legendy mówiąca o dwóch osadach tej samej nazwy nie mija się z prawdą, bowiem już w XV w. J. Długosz w Liber beneficiorum cracoviensis t. II, s. 191 i t. III, s. 72 wymienia różnorakie Strzyżowice. Należały one wówczas do innych gmin i parafii. Jeszcze na początku XIX w. podwójne Strzyżowice były różnorakie. Wracając jeszcze do pochodzenia nazwy miejscowości Strzyżowice, w pewnym stopniu można przyjąć słuszność przypuszczenia, jakoby nazwa pochodziła od czynności "strzeżenia". W Polsce, poza obecnymi Strzyżowicami, istniało w końcu XIX wieku sześć miejscowości o tej samej lub zbliżonej nazwie. Były to: 1) w XVI w. wieś Strzeschovycze, w 1827 r. Stryjewice, w powiecie piotrkowskim, gm. Bujny i parafia Parzno. W 1552 r. wieś ta należała do arcybiskupstwa i posiadała 10 osad, 2) Strzyżowice w powiecie będzińskim, gm. Bobrowniki, parafia Siemonia. W połowie XV w. wieś biskupia w parafii Siemonia. Były w niej trzy folwarki, 3) Strzyżowice, wieś i folwark w powiecie będzińskim gm. i parafia Wojkowice. Należała do dóbr Góra Siewierska. W połowie XV w. wieś włączono do parafii Siewierz, 4) Strzyżowice, wieś i folwark, powiat opatowski gm. Modliborzyce, parafia Strzyżowice, 5) Strzyżowice, w XV w. Strzeżowycze, wieś i folwark w powiecie lubelskim, gm. Piotrowice, parafia Kiełczewice, 6) Strzyżowice, wieś w powiecie nowoaleksandryjskim na Puławach. Ponadto w różnych okresach czasu w Polsce występowały miejscowości o zbliżonej nazwie do Strzyżowic. Są to m.in. Strzyżowiec, Strzyżówka, Strzyżowski Rzepiennik, Strzyżowskie Przedmieście, Strzyżyna. Także w niektórych Strzyżowicach zamieszkują ludzie o nazwiskach Strzyżowski, jak to jest we wsi w powiecie opatowskim, gm. Modliborzyce, parafia Strzyżowice, odległej od Opatowa o 5 km. W XV w. Piotr Strzyżowski posiadał połowę wsi Strzyżowice i płacił dziesięcinę proboszczowi w Strzyżowicach. W 1508 r. mieszkał tam Mikołaj Strzyżowski, w roku 1578 J. Strzeżowski. W tym miejscu należy stwierdzić, że w Strzyżowicach gm. Psary nie ma mieszkańców o nazwisku podobnym lub zbliżonym do nazwy miejscowości. Tak więc wieś Strzyżowice nabyła swoją nazwę od obowiązku strzeżenia szlaków drogowych, w innych przypadkach od strzeżenia dóbr właścicieli wioski, względnie kościołów. Obecne Strzyżowice w gminie Psary należały do 1866 r. do powiatu lelowskiego, a od 1867 r. do powiatu będzińskiego. Zgodnie z poleceniem władz powiatowych we wsi pełnili służbę i strzegli bezpieczeństwa jej mieszkańcy. Od zmroku do świtu wyznaczeni kolejno przez sołtysa mieszkańcy pełnili taką służbę. Nazywali się wówczas "stójkowymi". Służbę tę mogły odbywać również kobiety na równych prawach z mężczyznami. Głównym ich obowiązkiem była ochrona przeciwpożarowa, a także ochrona mienia mieszkańców wsi. Zwykłe kije stanowiły ich uzbrojenie. Mieli prawo kontrolowania obcych przy­byszów wałęsających się po wsi w czasie nocy. Całą noc wędrowali od początku do końca wsi i na odwrót. Niektórzy obecni badacze historii wsi siewierskich podają m.in., że z Czeladzi do Siewierza trakt prowadził przez miejscowości Grodziec, Gródków, Psary, Strzyżowice, Dąbie, Toporowice, Przeczyce, Tuliszów i Chmielowskie. Strzyżowice strzegły tego szlaku prowadzącego ongiś wśród rozległych borów. Wśród niektórych starych mieszkańców Strzyżowic istnieją do dziś przekazane im przez ich przodków legendy, że nazwa miejscowości mogła się wywodzić także od "strzyżenia owiec". Na rozległych pastwiskach wypasano m.in. owce, cielęta i konie. Hodowla owiec przynosiła ówczesnym ludziom także zysk ze sprzedaży wełny, którą uzyskiwano z ich strzyżenia.

Podwójne, różnorakie Strzyżowice. Najstarsze źródła historyczne mówią o dwóch osadach tej samej nazwy. O początkach Strzyżowic nic nie wiemy, a wszelkie domysły na ten temat muszą pozostawać tylko domysłami. Strzyżowice, wieś I, w źródłach występuje od XV wieku i należy do parafii w Siewierzu. Była własnością biskupów od 1443 r.21. Jej właściciel miał prawo pobierać dziesięcinę snopową i konopną w wysokości 2 grzywien z 7 łanów. Zobowiązana również była płacić dziesięcinę klasztorowi zwierzynieckiemu. Przed 1438 r. wieś była prywatną własnością i należała do Pawła S., co potwierdza w zestawieniu właściciel wsi na terenie ziemi siewierskiej z okresu od XIII do XIV w. świadek, Krystyna z Ziemięcic. W 1667 r. wieś miała 3 kmieci. Strzyżowice, wieś II, oddalona od l o około 2 km i położona na południe, rozciągała się po lewej stronie szosy Będzin-Sączów i była w parafii Siemonia. Około r. 1460 Strzyżowice młodsze w jednej części należały do biskupów krakowskich, zaś druga część składająca się z trzech folwarków do trzech szlachciców, względnie rycerzy Stanisława, Marcina i Piotra nieznanego herbu. Płacili oni dziesięcinę proboszczowi w Siemoni. Od XVI w. na folwarkach tych mieszkali Marszowie albo Marszowscy herbu Noga, z których ostatnim był Jan Marsz. Mapa Zagłębia i okolic sporządzona i wydana w 1831 r. przez porucznika artylerii austriackiego Sztabu Generalnego, Filsa, pokazuje, że przez wieś przepływała rzeczka o nazwie "Stryżówka", przy czym nie ma nazwy Strzyżowice, lecz występuje nazwa "Marszowy".

Echa I Wojny Światowej. Od najdawniejszych czasów, nawet pod zaborami kraju, mężczyźni służyli w wojsku. W czasach zaborów, zaborcy poza tradycyjną ciężką dolą chłop­ską obarczali obowiązkiem służby wojskowej w rosyjskiej armii zaborczej. Służba wojskowa w czasach zaboru pruskiego (Nowy Śląsk, 1795-1806) trwała 20 lat. Natomiast w Królestwie Polskim była sześcioletnia. Po klęsce powstania listopadowego i nasileniu się ucisku zaborców, mimo amnestii, żołnierzy polskich siłą wcielano do wojska rosyjskiego. Wojsko polskie zostało zlikwidowane. Od 1847 r. Królestwo musiało dostarczać rekruta do wojska rosyjskiego. Wielu na obczyźnie umierało. Inni pożenili się i tam pozostali. Czasokres służby wojskowej uległ zmianie po uwłaszczeniu chłopów. Służbę ograniczano do pięciu lat, a poborowi kierowani byli w rejon Petersburga lub Kaukazu. Pobór do wojska odbywał się przez losowanie1. Rekruci z Królestwa Polskiego nie znali języka rosyjskiego. Dowiezieni przez sołtysów poborowi zostali wyprowadzeni do ogrodu przy budynku powiatu i tam zamknięci pod strażą żandarmów. Wolnych od służby wypuszczano z budynku wprost na ulicę, która całkowicie okupowana była przez rodziny i znajomych poborowych. Wcielonych do służby wojskowej pod eskortą żandarmów odprowadzano na dworzec kolejowy w Będzinie. Stamtąd transportowano ich na punkt zborny w Piotrkowie Trybunalskim. W tym czasie powiat będziński powstały w 1867 r. podporządkowany był władzom guberni piotrkowskiej w Piotrkowie Trybunalskim. Wojna rosyjsko-turecka, tzw. krymska (1853-1856), pochłonęła wiele istnień polskiego chłopstwa i środowiska robotniczego. To samo należy powiedzieć o wojnie rosyjsko-japońskiej (1904-1905). O początkach zachowywania się mieszkańców Strzyżowic w związku z nadchodzącą I wojną światową wiadomo na podstawie wspomnień tamtejszych mieszkańców przekazywanych z ust do ust oraz z tych zapisanych w pamiętnikach rodzinnych. Ojciec Izydora Przybyłka, Jan ur. 1881 r. żonaty był z Władysławą z domu Mizioch. Dziadek Władysławy, Mikołaj miał siedmioro dzieci, m.in. Stanisława i Piotra. Piotr oraz jego rówieśnicy kolegowali się z żandarmami carskimi stacjonu­jącymi w Strzyżowicach. Wtedy mówiono już o początkach l wojny światowej. Kilku z nich, by nie iść do wojska, wyemigrowało z kraju. Przekroczyli granicę, podjęli pracę w Siemianowicach, a potem wyemigrowali do Stanów Zjednoczonych. Byli to m.in. Szwajnoch, Sobieraj, Flak a także Mitrofan - Rosjanin, który ożenił się z siostrą Piotra Miziocha, Marią.

Lokalne cieki: Z powyższych źródełek utworzyły się odpływy - cieki wodne o następujących przebiegach: - Ze źródełka "U Wnuków", wody prowadzone są wzdłuż granicy rozdzielającej miejscowości Wojkowice i Strzyżowice od strony południowej do cieku wodnego wypływającego ze źródełka "U Piekarskich", łącząc się pod "mostem" (przepływem) nasypu kolei wąskotorowej w rejonie posesji Blochów, - Ze źródełka "U Piekarskich" wody prowadzone są w poprzek łąk "Kotaraski", bardziej w południowej ich części, aby następnie zmienić swój bieg raczej na równoległy do nasypu kolejki wąskotorowej, wykorzystując w tym celu naturalny upad terenu w stronę Wojkowic. Ciek ten łączy się "pod mostem", o którym mowa wyżej, z ciekiem ze źródełka "U Wnuków" i dalej wpada do większego, tj. rzeczki "Wielonki" pod nasypem kolei normalnotorowej relacji Ząbkowice - Brzeziny, w rejonie cmentarza psarskiego, - Ze źródełka "za dworem", wody prowadzone były rowem przy ulicy 1 Maja do cieku wodnego źródełka "U Piekarskich", łącząc się za posesją Szydłów krótkim, sztucznym połączeniem. Przed tym uregulowaniem wody wylewały się na teren łąk "Kotaraski", tworząc naturalne ich nawodnienie, a równocze­śnie w okresie zimowym tworząc ślizgawkę dla dzieci.

Stawy i akweny wodne: Źródełka i cieki wykorzystywane były do gromadzenia wody w naturalnych zagłębieniach oraz wykonanych w tym celu stawach, i tak: - przy źródełku "U Wnuka" wykonany został w okresie okupacji szarwarkiem przez miejscową ludność pod nadzorem niemieckim długi staw z odpływem uregulowanym tamą dla potrzeb straży pożarnej. Po wyzwoleniu staw ten został zarybiony pstrągami przez właściciela posesji, - przy źródełku "U Piekarskich" też został wykonany sztuczny staw, mniejszy niż u Wnuków, dla celów strażackich, po okupacji zasypany i obecnie już nie istniejący, - przy źródełku "Za dworem", istniały tam dwa naturalne zagłębienia wyko­rzystane do ich zapełnienia wodą i zarybienia karpiami. W ten sposób utworzone zostały stawy naturalne, które były własnością rządcy dworu. Ryby kar­miono padliną mięsną z zamontowanych w tym celu na środku stawów ko­szy, do których prowadziły odrębne transportowe kładki drewniane. Ze względu na nanoszony tu muł naturalny, stawy te aktualnie, mimo iż były próby ich reaktywizacji, są nieczynne, - staw przy ulicy Belnej zasilany wodami z znikłego już źródełka "Stoczek", obecnie zasilany przez wody potoku "Wielonka" przez wykonany stopień wodny.

0Samorząd we wsi. Nie udało się ustalić, od którego roku w Strzyżowicach sprawowany był pierwszy urząd sołtysa. Być może, że jakieś zapisy można znaleźć w księgach parafialnych w Siewierzu, Siemoni czy w Wojkowicach Kościelnych, do których to parafii w różnych okresach czasu należały odrębnie każda z dwóch wsi Strzyżowice. Z dostępnych materiałów źródłowych wiadomo, że w 1864 r. sołtysem wsi Strzyżowice był Tomasz Rabsztyn. W tym czasie we wsi mieszkali gospodarze: Krzysztof Przybytek, Józef Janik, Wincenty Janik, Onufry Ciemniecki, Wincenty Białas, Anastazja Nowak, Antoni Marek, Ludwik Kozieł, Tomasz Rabsztyn, Jan Koszembor. Im to na mocy ukazów carskich z 26 maja (7 czerw­ca) 1846 r. i 19 lutego (3 marca) 1864 r. przeszły osady na własność. W roku 1869 sołtysem był Antoni Marek. Występuje on wraz z sołtysem wsi Malino-wice jako świadkiem w dokumencie przekazania gospodarki sąsiad, sąsiadowi. Na podstawie przeprowadzonych wywiadów ze starymi mieszkańcami Strzyżowic, z ich wiadomości przekazanych im przez swych już nie żyjących rodziców i znajomych, a także z zapamiętania niektórych ostatnio urzędujących sołtysów w Strzyżowicach wiadomo, że w bieżącym stuleciu kolejnymi sołtysami byli: 1. Michał Gwóźdź (początek XX w.), 2. Józef Kozieł (od około 1918 do 1922 r.), 3. Izydor Woźniak (1923-1930, był sołtysem w Kolonii Belna), 4. Błażej Janik (1923-1930, był sołtysem w Starej Wsi), 5. Franciszek Białas (1931-1943). 6. Tadeusz Hrabi (1943-1945), 7. Franciszek Sobieraj (1945-1953), 8. Antoni Szymoniak (1953-1972), 9. Hieronim Flak (1973-1994), 10. Marek Łykowski (od stycznia 1995).

Z historii miejscowości sąsiadujących ze Strzyżowicami. Z mapy Księstwa Siewierskiego z połowy XV w. widać, że ówczesne Strzyżowice sąsiadowały od południa z Wojkowicami, a idąc zgodnie z ruchem wskazówki zegara kolejno z Rogoźnikiem, Górą Siewierską, Goląszą i Psarami. Dzisiejsze Strzyżowice będące w pow. będzińskim wchodzące w skład gminy Psary sąsiadują bezpośrednio z Wojkowicami, Rogoźnikiem, Górą Siewierską i Psarami. Miasto Wojkowice Wojkowice. Leżą na obrzeżach Zagłębia, tuż nad Brynicą, graniczną rzeką oddzielającą Śląsk od Zagłębia. Miejscowość jest stara, bowiem pierwsze wzmianki historyczne pochodzą z XV w. Nazwa wsi zdradza jej dawne pochodzenie. Znane było dawniej imię słowiańskie Wijsław-wojek. Mieszkali tam zapewne komornicy używani do posyłek. Miejscowość nosiła nazwę Wojkowic Komornych, a od 1967 r. po połączeniu z Żychcicami i stworzeniu jednego organu, miasta, nazywa się Wojkowicami. Wieś wspominana jest w 1371 r. Początkowo świadczyła usługi dworowi w Bytomiu lub Siewierzu. Przed 1443 r. była w posiadaniu książąt śląskich. Potem została wraz z Księstwem Siewierskim sprzedana biskupom krakow­skim. Właściciele oddawali wieś w dzierżawę, bowiem znane są nazwiska dzierżawców spośród szlachty. (Ok. 1600 r. - Kamińscy, ok. 1677 r. - Aleksan­der Wojkowski, ok. 1760 r. - Franciszek i Magdalena Grabiańscy). W końcu XVIII w. pojawili się administratorzy: Kozielscy, Fabrycy, Modelski, Estreicher. Po 1830 r. car włączył wieś do tzw. Ekonomii Bobrownickiej. Była to wioska średniej wielkości o 4 łanach. Sołtys oprócz roli otrzymał młyn nad potokiem strzyżowickim. Był też młyn dworski. W połowie XVII w. wioska liczyła 30 domów. Od najdawniejszych czasów mieszkańcy pracowali na roli, później w pobliskich kopalniach węgla - w Psarach, Strzyżowicach i Grodźcu, a także w kopalniach kruszców, w tym w kopalni "Kacper" w Wojkowicach i w kopalni rudy żelaza w Rogoźniku. Od 1912 r. znaleźli zatrudnienie w miejscowej kopalni węgla kamiennego "Jowisz" zbudowanej przez Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe "Saturn". Towarzystwo to zbudowało także w latach 1929-1930 cementownię "Saturn" w Wojkowicach. W 1922 r. powstała kolonia robotnicza przy kopalni, w 1930 r. na Krzyżówce, a w latach późniejszych kolonia urzędnicza i most na rzecze Brynicy. W 1954 r. Wojkowice, jako gromada w gminie Bobrowniki, została podniesiona do rangi osiedla. Od 1967 r. Wojkowice w połączeniu z Żychcicami są miastem. Historycznie Wojkowice najpierw należały do diecezji krakowskiej, później kieleckiej, przez minione 70 lat - częstochowskiej i od dwóch lat sosnowieckiej. Do XX w. miejscowość nie posiadała własnego kościoła. Od 1596 r. mieszkańcy Wojkowic należeli do parafii Czeladź. W 1910 r. powstała parafia w Wojkowicach. Rogoźnik. Wioska wyrosła między Jaworznikiem a pasmem wzgórz. W 1442 r. wymieniana jest w składzie Księstwa Siewierskiego. W II połowie XVII w. mieszkali tu Krylińscy, w XVIII w. Wąsowicze i Pożarowscy, a w XIX w. Grabiańscy, a następnie Herdlizka i Błeszczyński. Następnie Rogoźnik został wykupiony przez Towarzystwo Górniczo-Przemysłowe "Saturn". Istniał we wsi dwór a także karczma. Rogoźnik w XVIII w. posiadał kilka młynów poruszanych wodą Jaworznika. Na początku XIX w. zaczęło się na terenie wioski rozwijać górnictwo galmanowe. Pierwsza kopalnia została otwarta za czasów pruskich przez Błeszczyńskiego i znajdowała się na granicy Wojkowic i Żychcic. Poza tym istniały trzy małe odkrywkowe kopalnie rudy żelaza. Dziś we wsi jest fabryka materiałów ogniotrwałych. Od 1939 r. Rogoźnik należał do gminy Bobrowniki. Po wojnie był siedzibą gromady. W lesie rogoźnickim na obszarze 600 ha powstał ośrodek sportowo-wypoczynkowy z zalewem wodnym, przystanią kajakową i domkami kampingowymi. Góra Siewierska. Wioska usytuowała się w pobliżu źródeł Jaworznika wpadającego pod Żychcicami do Brynicy, na najwyższym szczycie 398 m n.p.m. - grzbietu wzgórz ciągnących się od Rogoźnika po Toporowice. Wieniec podobnych wzgórz otacza wioskę: od zachodu - Śródpole, od wschodu - Kokoszka, od południa - Szatki i Wronia, i od północy - Wiśniowa. Pierwsze wiadomości historyczne o Górze, bowiem przydawkę Siewierska otrzymała dopiero w l połowie XVII w., pochodzą z XV wieku. W jednej części właścicielami jej byli Ujejscy herbu Nowina, w drugiej Rogożowie herbu Strzemię. Do Nowinów należał młyn zwany Gorewoda. Już jednak w 1668 r. wioska była w rękach biskupów krakowskich. Po r. 1790, kiedy przeszła na własność Rzeczypospolitej, zarządzali nią Olewińscy i Korczakowscy. Do wioski należały jeszcze osady leśne: Szopa i Skrzydekowizna. Dwór znajdował się w zachodniej części wioski. Od najdawniejszych czasów zajmowano się tu płytkim górnictwem kruszcowym, ale dokumenty na ten temat sięgają jedynie schyłku XVII wieku. Wydobywano również rudę żelaza, którą przetapiano w kuźniach pod Siewierzem. Jeszcze w latach 1833-1856 istniało w osadzie pięć rządowych kopalń rudy żelaznej. Najbogatsze surowce były: "Śródpolna" i "Pod Wiśniami", inne leżały po stronie Brzękowic i Strzyżowic. Wieś posiadała 6 łanów kmiecych, z których płaciła dziesięcinę snopową biskupowi krakowskiemu, zaś z dwóch łanów i dwóch majątków rycerskich dziesięcinę otrzymywał kościół w Siemoni. Wieś zobowiązana była także do płacenia dziesięciny snopowej klasztorowi zwierzynieckiemu. Gmina Psary Psary. Pierwsze wiadomości o wiosce osadzonej na 13 łanach kmiecych i 2 ła­nach zagrodniczych pochodzą z 1316 r. Jest tam podana informacja, że Władysław Łokietek zwrócił księciu bytomsko-kozielskiemu - Władysławowi połowę wsi Psary. W późniejszych czasach, w XV w., właścicielami Psar byli Dersław i Mikołaj Witkowscy, potem Ujejski oraz Jaroccy. W 1713 r. dziedzicami Psar byli Franciszek Ujejski, Stanisław Malczewski i Krzysztof Masłomięcki. W tym czasie inną część wsi kupił Andrzej Bielecki. Po kilkudziesięcioletnim rozdrobnieniu tj. około 1725 r., Psary stały się w połowie własnością Rogowskiego, w połowie zaś rodu Ujejskich. Po 1802 r. w roli właściciela Psar występował Buschman-Prusak, potem zaś kolejno Błeszczyński, Reyczyńska i Kapuściński. Mieszkało również w Psarach wiele drobnych rodów szlacheckich. W dwóch częściach Psar, tj. na wzgórzu Mongolica i na tzw. Żabińcu, dokonano odkryć archeologicznych, które potwierdzają, że dzisiejsze Psary zamieszkiwane były przez ludzi przed naszą erą. Górnictwo na terenie Psar sięga roku 1789. W 1888r. istniała tu szkoła początkowa. Wieś w tym czasie miała 108 domów, 854 mieszkańców, 1242 mórg ziemi, w tym 887 mórg roli. Osada górnicza rządowa Tadeusz miała 58 mórg, 11 domów i 46 mieszkańców. Wioska posiadała też 3 młyny nad rzeką Psarką oraz dwie karczmy. Od najdawniejszych czasów należała do parafii Grodziec. Od 1937r. ma własną parafię. Gmina Psary została powołana w 1973 r. Siedziba gminy, to stara, prehistoryczna miejscowość. W latach 1954-1972 na terenie zajmowanym przez dzisiejszą gminę były cztery Gromadzkie Rady Narodowe. Rady te znajdowały się w Dąbiu, Psarach, Sarnowie i Strzyżowicach. Do Gromadzkich Rad Narodowych należały pobliskie miejscowości, jak np. do GRN w Psarach należały wioski Gródków i Psary, a do GRN w Strzyżowicach Góra Siewierska i Strzyżowice. W latach 1914-1953, kiedy istniała gmina w Łagiszy, do gminy tej należały m.in. także Psary. Wcześniej, Łagisza a także Strzyżowice, należały do gmi­ny w Bobrownikach. Obszar powierzchni gminy Psary wynosi 45,7 km2, czyli 4570 ha. W jej skład wchodzi 14 wsi, tworząc 10 sołectw, Są to: Brzękowice, Dąbie, Goląsza, Góra Siewierska, Gródków, Malinowice, Preczów, Psary, Sarnów, Strzyżowice. Największe sołectwo - Psary liczy 2850 mieszkańców, a najmniejsze - Brzękowice ma 462 ludzi. Areał pól uprawnych wynosi 3500 ha, lasów 585 ha i nieużytków 20 ha. Drogi, grunty pod zabudowę, ogrody i pozostałe grunty zajmują powierzchnię 465 ha. Do 1980 r. siedziba gminy mieściła się w budynku Kółka Rolniczego przy ulicy Szkolnej w Psarach. Dziś posiada piękną, funkcjonalną budowlę wzniesioną przy ulicy Malinowickiej, w której poza urzędem gminnym znajdują się: Bank Spółdzielczy, Urząd Stanu Cywilnego, Poczta, Posterunek Policji Lokalnej oraz Centrala Telefoniczna. Na terenie gminy jest 9 szkół, w tym pięć ośmioklasowych oraz cztery szkoły filialne o niższym stopniu organizacyjnym (klasy I-IV), tj. w Preczowie, Goląszy, Malinowicach i Górze Siewierskiej. Życiem kulturalnym okręgu w zasadzie kieruje Gminny Ośrodek Kultury w Psarach z siedzibą w Grodkowie. Podlegają mu: Ośrodek Kultury w Grodkowie, Preczowie, Sarnowie oraz świetlica Wiejska w Dąbiu. Przy Gminnym Ośrodku Kultury działają zespoły: Zespół Ludowy i Kapela Ludowa w Sarno­wie, Zespoły Dziecięce w Preczowie, Sarnowie i Dąbiu, Rewia Dziecięca w Grodkowie, Teatr Ruchu w Grodkowie i Chór Śpiewaczy w Dąbiu. Działa również Gminna Biblioteka Publiczna z siedzibą w Psarach oraz jej filie: Biblioteka Publiczna w Grodkowie, Dąbiu, Sarnowie, Strzyżowicach i Punkt Biblioteczny w Preczowie. W Psarach znajduje się Gminny Ośrodek Zdrowia, a także na terenie Psar w ostatnim czasie otwarto Prywatne Gabinety Lekarskie, które mieszczą się w budynku Spółdzielni Kółek Rolniczych. W 1995 r. uruchomiono w Strzyżowicach Prywatny Gabinet Stomatologiczny, który ma swą siedzibę w szkole. Przy Gminnym Ośrodku Zdrowia znajduje się apteka gminna.

Autor: Bolesław Ciepiela

Źródło: strona miejska Strzyżowice